Reklama
Neutralizator - profesjonalny dezynfekant, pochłaniacz i neutralizator zapachów

Rozpoznawanie ciąży, Cz. 3

ROZPOZNAWANIE CIĄŻY U OWIEC I KÓZ

W obecnej dobie podstawowe znaczenie w utrzymaniu stada ma znalezienie prostego i łatwego sposobu rozpoznawania ciąży zwłaszcza u owiec, możliwego do wykorzystania na miejscu nie tylko przez lekarzy weterynarii. Stosowane ostatnio fizyczne metody stwarzają nadzieję na możliwość racjonalnego ich wykorzystania w stadach (na skalę masową).

Kliniczne rozpoznanie.

Owce i kozy bada się na ciążę najlepiej omacywaniem od tyłu ich powłok brzusznych za pomocą złożonych i zwróconych ku sobie obu dłoni. U zwierząt otłuszczonych można posługiwać się przy badaniu lekko zaciśniętymi dłońmi, a przy ostrożnym postępowaniu nawet pięściami, przy czym wywierany z obu stron na powłoki brzuszne ucisk powinien być umiarkowany. Ponadto należy próbować stwierdzić ewentualną obecność płodów metodą piąstkowania. Leżące na dnie jamy brzusznej płodu można wyczuć również w sposób następujący: zwierzę oboma ramionami obejmuje się od tyłu, a następnie rytmicznie bardziej lub mniej silnie unosi się jego powłoki brzusznej ku górze i opuszcza ku dołowi; wytrącony ze stanu równowagi płód opadając na dno jamy brzusznej uderza w rękę badającego. Stwierdzenie obecności płodów przed upływem około 100 dni ciąży nie zawsze jest możliwe. U zwierząt pochodzących pierwszą ciążę około 65-75 dnia ciąży uwydatnia się obrzęk wymienia.

Próby fizyczne.

W ostatnich latach rozpoznawanie ciąży u pojedynczych owiec oraz w stadach na skalę masową, a także u kóz oraz doświadczalnie u suk, przeprowadza się za pomocą ultradźwięków, przy czym wykorzystuje się fenomen Dopplera. Chodzi tu o uzyskanie słyszalności lub możliwości pomiaru fal, których częstotliwość zmienia się przy odbiciu od poruszających się obiektów. Bada się tony serca płodu bądź szmery związane z krążeniem płodowym. Urządzenie wysyłające fale i ich odbiornik, umieszczone w małej wspólnej obudowie, najlepiej jest przyłożyć w miarę możliwości do pozbawionej owłosienia skóry powłok brzusznych owcy, którą ustawia się w pozycji siedzącej. Różnice częstotliwości fal bądź wyzwolone przez tętno ich nasilenie lub spadek przetwarza na słyszalne dźwięki odpowiednie urządzenie z głośnikiem lub słuchawkami. Przy umiejętnej obsłudze aparatu próba ta gwarantuje uzyskanie dużej liczby trafnych rozpoznań ciąży, przy czym począwszy od 66 dnia jej istnienia odsetek prawidłowych wyników stale wzrasta u może osiągnąć nawet 99% badanych przypadków.

Próby labolatoryjne.

Spośród wielu sprawdzonych metod laboratoryjnego rozpoznawania ciąży najbardziej przydatna wydaje się próba Kocha ze śluzem szyjkowym. W celu jej wykonania pobiera się z zewnętrznego ujścia kanału szyjki kulkę śluzu szyjkowego, wielkości od ziarna pszenicy do ziarna kukurydzy, którą gotuje się przez 1-3 minut. W przypadku braku ciąży śluz ulega rozpuszczeniu, natomiast przy jej obecności pozostaje nadal zbity lub też ścina się na obwodzie, a w środku przyjmuje brązowe zabarwienie.

ROZPOZNAWANIE CIĄŻY U ŚWIŃ

W odniesieniu do loch, przede wszystkim zaś ich:

  • chowu i tuczu na skalę przemysłową,
  • względy hodowlane,
  • ekonomiczne

narzucają konieczność opracowania prostej i niezawodnej metody rozpoznawania wczesnej ciąży. Znane obecnie metody i te z nich, które stosuje się w praktyce stanowią poważny postęp w stosunku do lat uprzednich, nie są jednak całkowicie zadowalające.

Kliniczne rozpoznawanie.

Niekorzystne stosunki przestrzenne w kostnym kanale rodnym lochy sprawiają, że ręka wprowadzona do prostnicy może jedynie osiągnąć przednią krawędź spojenia łonowego, natomiast niemożliwe jest przesunięcie jej w kierunku bardziej obszernej jamy brzusznej. Ze względu na ograniczoną możliwość swobodnego poruszania ręki wymacanie płodów nie zawsze jest łatwe; położone jednak na przedniej krawędzi kości biodrowej skrzyżowanie tętnicy biodrowej i tętnicy macicznej środkowej daje się wymacać palcami. W przypadku zaawansowanej ciąży stwierdza się wyraźne zgrubienie tętnicy macicznej środkowej, która osiąga średnicę tętnicy biodrowej oraz wzrost jej przepustowości przy jednoczesnym pojawieniu się drżenia ścian naczynia.

Warunkiem badania loch przez prostnicę są:

  • normalne warunki przestrzenne w obrębie miednicy,
  • umiarkowana wielkość dłoni badającego,
  • ciężar ciała zwierzęcia zbliżony do 150 kg.

Sposobem tym ciążę u loch rozpoznaje się zwykle nie wcześniej niż po upływie 3 miesięcy.

Próba hormonalna, prowokacja hormonalna.

Podanie unasienienym lub krytym lochom mieszaniny androgenu i estrogenu wyzwala u zwierząt niezapłodnionych ponowną pełnowartościową ruję, podczas gdy samice ciężarne nie przejawiają żadnych objawów. W związku z tym zwierzęta, które weszły ponownie w ruję nie mogą być uznane za ciężarne. Ten negatywny wynik próby uzyskany między 21 a 30 dniem po unasienieniu umożliwia trafne rozpoznanie ciąży w około 97% przypadków. Przy przeprowadzeniu próby między 10 a 20 dniem ciąży wzrasta liczba przypadków fałszywie dodatnich.

Próby fizyczne.

Podobnie jak u:

  • owiec,
  • kóz,
  • suk

również i u świń znajduje coraz szersze zastosowanie rozpoznawanie ciąży przy użyciu detektorów ultradźwiękowych. Do chwili obecnej w użyciu są aparaty, w których wykorzystano zjawisko Dopplera z uwagi na możliwość uzyskania sygnałów akustycznych, na które przetwarzane są impulsy, powstające na skutek rytmicznych zmian częstotliwości fal ultradźwiękowych, odbitych od serca płodu.

U stojących loch głowicę ultradźwiękową przykłada się nieco powyżej ostatnich brodawek sutkowych pod fałdem kolanowym, u leżących – może być przykładana wyżej, ponad ostatnimi 4 parami sutek. Głowica powinna być powleczona środkiem śliskim. Po przyłożeniu do powłok brzusznych należy zmieniać kierunek wiązki ultradźwięków w celu natrafienia na serce płodu. Galopujący, dwubitny sygnał akustyczny o średniej częstotliwości około 180-200 sygnałów na minutę słyszalny jest od 7 tygodnia ciąży. Tętno tętnic pępowinowych oraz tętnic macicznych maciory daje sygnały niższe i cichsze. Przy rozpoznaniach pozytywnych za pomocą ultradźwięków zgodność ze stanem faktycznym samicy wynosi 100%. Rozpoznania fałszywie ujemne, nawet przy braku wprawy, nie powinny się zdarzać od 3 miesiąca ciąży. Ostatnio są również produkowane ultra detektory, oparte o zasadę echa z sygnalizacją świetlną. Wykazują one obecność zarówno płodów żywych, jak i martwych.

STWIERDZENIE PRZEBYTEJ CIĄŻY

W ciągu kilku dni po porodzie występuje:

  • zwiotczenie powłok brzusznych,
  • wyciek z dróg rodnych,
  • silny obrzęk gruczołu mlecznego.

Do tego dołączają się jeszcze uszkodzenia nabłonka błony śluzowej pochwy i szyjki macicy powstałe w następstwie rozciągania lub ucisku, które w zależności od fazy zwijania się macicy utrzymują się od 1 do 3 dni.

Do około 4 tygodnia można u klaczy i krów stwierdzić przebytą ciążę na podstawie rektalne kontroli wielkości macicy, która w normalnych warunkach znajduje się w końcowym okresie zwijania się. Za przebytym porodem przemawia trwająca laktacja oraz wielkość i stopień rozwoju gruczołu mlecznego po laktacji zostaje zastąpiony przez tkankę tłuszczową do tego stopnia, że nawet badanie histologiczne nie może rozstrzygnąć, czy preparat pochodzi z wymienia ciężarnej jałówki czy też krowy. Zresztą stwierdzenie laktacji nie musi koniecznie świadczyć o przebytej ciąży, gdyż pewne czynniki:

  • ssanie,
  • prowokacja hormonalna,
  • bodźce psychiczne,
  • stany zapalne

mogą pomimo niezapłodnienia samicy wpływać na czynność gruczołu mlecznego.

Za dowód przebytej ciąży należy uważać sposób przebiegu tętnicy macicznej środkowej oraz jej odgałęzień. U krów, loch i suk, które nie były jeszcze ciężarne, większe i drobne odgałęzienia tej tętnicy mają przebieg prosty, podczas gdy po przebyciu pierwszej ciąży widoczne jest ich skręcanie się na kształt korkociągu lub tworzenie się rodzaju kłębków, przede wszystkim w bezpośrednim są sąsiedztwie brodawek macicy.

W miarę wzrostu liczby przebytych ciąż u zwierząt jednopłodowych zwiększa się asymetria rogów, gdyż ze względu na możliwość rozwoju płodu w prawym lub lewym rogu, jedna połowa macicy - przeważnie prawa – ulega powiększeniu.

Przy ocenie można także uwzględnić ciężar macicy. Szyjka macicy i macica jałówki, która nie przebyła jeszcze ciąży waży około 200-300 gramów, podczas gdy ciężar tych narządów u krów wynosi od ponad 300 do 600 gramów lub nawet więcej. Poza tym u jałówki, która nie była jeszcze cielna górna zewnętrzna powierzchni macicy i rogów jest gładka z nielicznymi tylko płytkami bruzdami podłużnymi, podczas gdy u krów występują bruzdy głębokie, wyczuwalne nawet przez prostnicę. Ogólnie rzecz biorąc macica zwierząt, które przebyły ciążę jest większa, a przede wszystkim bardziej masywna.

Błona śluzowa macicy jałówki, która nie była jeszcze ciężarna, posiada żółtaworóżowy kolor, natomiast u krowy przejawia brązowe zabarwienie, a przede wszystkim widoczne są na niej wyraźne zawiązki brodawek.

Również badanie histologiczne ściany macicy świń i bydła pozwala na dokładne ustalenie, czy zwierzę przebyło ciążę. Mięśniówka i błona śluzowa macicy zwierzęcia, które było już w ciąży wykazuje,zwłaszcza dookoła brodawek macicznych:

  • zwiększenie skupisk naczyń krwionośnych,
  • zmiany regresywne, zachodzące w następstwie przeciążenia naczyń krwionośnych, tzw. sklerozy ciążowej.

To ciążowe stwardnienie naczyń polega na odkładaniu się w ścianach naczyń tętniczych hialinoelastoidów; proces ten rozpoczyna się zaraz po porodzie i ciągnie się aż do następnej ciąży. Tego rodzaju zmiany naczyń krwionośnych można stwierdzić już wcześniej w przypadku poronień.

U loch i suk po odsadzeniu osesków utrzymuje się wyraźna wiotkość gruczołu mlecznego oraz wydłużenie się brodawek sutkowych. Również u klaczy po zakończeniu okresu karmienia źrebięcia strzyki pozostają spłaszczone.




Zgodnie z ustawą z 4 lutego 1994 o prawie autorskim i prawach pokrewnych (Dz. U. 94 Nr 24 poz. 83, sprost.: Dz. U. 94 Nr 43 poz. 170) oraz zmianami z dnia 9.05.2007 r. (Dz. U. Nr 99, poz. 662) za naruszenie praw własności poprzez kopiowanie, powielanie i rozpowszechnianie przedstawionych na stronach Veterynaria.pl, Vetforum.pl, Sklep.Veterynaria.pl treści bez zgody właściciela grozi grzywna oraz kara pozbawienia wolności od 6 m-cy do lat 5 (art. 115.1).